IV Festiwal Bożonarodzeniowy: Eliasz
12.12.2026, sobota, godz. 18:00
Wałbrzych, Filharmonia Sudecka
IV Festiwal Bożonarodzeniowy: Eliasz
Wykonawcy
Agnieszka Franków-Żelazny – dyrygentka
Hanna Sosnowska-Bill – sopran
Aleksandra Opała – mezzosopran
Sebastian Mach – tenor
Paweł Konik – bas-baryton
Wrocławski Chór Żeński
Męski Zespół Wokalny I Signori
Izabela Polakowska-Rybska – przygotowanie chórów
Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Sudeckiej
Program
Felix Mendelssohn-Bartholdy – Eliasz
Czas trwania: 150 minut (z przerwą)
Ceny biletów: 150 / 120 zł
O koncercie
Krótkie życie Felixa Mendelssohna (1809–1847) obfitowało w sukcesy i wielkie osiągnięcia twórcze. Talent ,,cudownego dziecka” i staranne wychowanie sprawiły, iż mając kilkanaście lat był już wykształconym kompozytorem, pianistą i dyrygentem. Edukacja zdobywana w Paryżu i Berlinie ukierunkowała jego zamiłowanie do dzieł chóralnych Bacha i Händla. W wieku 20 lat zaprezentował w lipskim Gewandhausie słynną Pasję wg św. Mateusza J.S. Bacha, odkąd datuje się wielki renesans zainteresowania muzyką ,,wielkiego kantora”. Dlatego też, gdy w 1831 r. otrzymał zamówienie na oratorium, natychmiast skorzystał z okazji, czego rezultatem był Paulus. Pragnąc powtórzyć sukces tego dzieła, planował napisać kolejne. Był jednak zbyt zajęty, by nad nim pracować. Okazja nadarzyła się w 1845 r., gdy otrzymał zamówienie od Birmingham Festival.
Bohaterem dzieła został Prorok Eliasz – czczony przez Żydów, chrześcijan i muzułmanów, wielki i nieustraszony prorok Starego Testamentu, uznawany w Niemczech epoki romantyzmu za wzór wieszcza, przywódcy i bojownika o szczytne ideały. Sam kompozytor tak uzasadnił wybór akurat tej starotestamentalnej postaci: ,,Dla mnie Eliasz jest najprawdziwszym prorokiem, jakiego potrzebowalibyśmy choćby i dziś: niezłomny, żarliwy, choć zapewne porywczy, gniewny i groźny, w opozycji do całego dworactwa i motłochu, w opozycji do całego niemal świata, a przecież unoszący się na anielskich jakby skrzydłach”.
Libretto, podobnie jak w przypadku Paulusa, przygotował Julius Schubring – luterański pastor i przyjaciel rodziny, który połączył historię Eliasza opowiedzianą w Księdze Królewskiej z innymi tekstami biblijnymi. Mendelssohn chciał podkreślić dramatyczną treść historii, podczas gdy Schubring widział w niej okazję do chrześcijańskiej teologii i lekcji moralnych. Mendelssohn wielokrotnie odsyłał tekst do poprawek, prosząc o opracowanie konkretnych scen i tekstów, aż powstało satysfakcjonujące obie strony libretto. Do przygotowania angielskiego tłumaczenia kompozytor zaangażował z kolei swojego przyjaciela Williama Bartholomewa i ściśle z nim współpracował, dopracowując dokładne sformułowania i dostosowując muzykę do angielskiego tekstu.
Mendelssohn gorączkowo pracował nad partyturą, ostatecznie kończąc ją w połowie sierpnia 1846 r., zaledwie dwa tygodnie przed planowaną premierą. Po stresujących próbach, nadszedł czas premiery, która odbyła się 26 sierpnia w Birmingham pod dyrekcją samego kompozytora. Oddana muzyce oratoryjnej publiczność angielska przyjęła entuzjastycznie nowe dzieło, które ,,wytrzymało” silną konkurencję, bowiem w ramach tego wydarzenia wykonano także Mesjasza Händla, Stworzenie świata Haydna i Missa solemnis Beethovena.
Sam Mendelssohn nie był jednak w pełni zadowolony. Zawsze krytyczny wobec siebie, natychmiast po premierze rozpoczął serię korekt i wykonał poprawioną wersję w Anglii wiosną 1847 r. Eliasz okazał się ostatnim dziełem kompozytora na tak wielką skalę. Wyczerpany niezwykle napiętym harmonogramem koncertów i koniecznością przygotowania partytury Eliasza do publikacji – dodatkowo zrozpaczony niespodziewaną śmiercią ukochanej siostry Fanny – Mendelssohn doznaje serii udarów i umiera 4 listopada 1847 r. w wieku 38 lat.
Jakub Karmelita