W kraju kwitnącej wiśni

Na ostatnim koncercie [22 stycznia 1909 roku w Warszawie] doprowadził swoimi Odwiecznymi pieśniami publiczność i orkiestrę do niespotykanego od dawna entuzjazmu. Właściwie mówiąc, orkiestra i publiczność po raz pierwszy zrozumiały, że mają przed sobą muzyka niezwykłej miary. Toteż, zwłaszcza po drugiej części trylogii, zmuszano go do wielokrotnych ukłonów i nigdy jeszcze nie widzieliśmy Karłowicza tak cudnie rozpromienionego i szczęśliwego jak tego właśnie dnia. Cieszyliśmy się wszyscy jego powodzeniem i żegnaliśmy go serdecznie, do prędkiego zobaczenia. Niestety, już więcej nie wrócił do nas…” – pisał o utworze Mieczysława Karłowicza w jednym z listów Józef Oźmiński.

Nie wiemy, ile jeszcze dla rozwoju polskiej kultury muzycznej zrobiłby Karłowicz, gdyby nie jego tragiczna śmierć w Tatrach, niedługo po relacjonowanym wyżej koncercie – 8 lutego 1909 roku.

Powstające w latach 1904–1906 Odwieczne pieśni to prawdziwie osobista wypowiedź kompozytora, w której uzewnętrznił on swój indywidualny styl, o czym pisał jeden z jego przyjaciół: „W formie tryptyku wypowiedział autor to, co mu w duszy muzyka-artysty śpiewało, kiedy – spoczywając może na granitowych wierchach Tatr (wśród których od lat kilku stale przebywał) – dumał o największych zagadkach ludzkiego bytu: o wiekuistej tęsknocie ducha, o miłości i o śmierci…”.

Części tego tryptyku noszą właśnie takie nazwy: Pieśń o wiekuistej tęsknocie, Pieśń o miłości i o śmierci oraz Pieśń o wszechbycie.

Zanim jednak zabrzmi to jedno z najczęściej wykonywanych dzieł Karłowicza, usłyszymy dwa utwory rodem z Kraju Kwitnącej Wiśni. Pierwszy to przeznaczony na orkiestrę smyczkową Tryptyk autorstwa Yasushiego Akutagawy – kompozytora utworów orkiestrowych, baletów, opery Orfeusz w Hiroszimie oraz muzyki filmowej, cieszącej się w jego ojczyźnie dużą popularnością. Tryptyk powstał w 1953 roku na zamówienie austriackiego dyrygenta Kurta Wössa, który był wówczas głównym dyrygentem Orkiestry Symfonicznej NHK w Japonii. Sam tytuł Akutagawa zaczerpnął od kompozycji polskiego twórcy, Aleksandra Tansmana. Jest to niezwykle barwna, soczyście brzmiąca kompozycja – w swoich częściach szybkich pełna żywotności i wigoru, w części środkowej zaś nasycona liryzmem i wręcz neoromantycznym urokiem.

Następnie zabrzmi Koncert wiolonczelowy, którego autor nawiązał do relacji między wiolonczelą a ludzkim ciałem. Mówiąc o tej kompozycji, wspominał również o inspiracjach utworami Bacha i Dvořáka na wiolonczelę, brzmieniem biwy (japońskiej lutni), śpiewami mnichów buddyjskich oraz recytacją Koranu. Twórcą takiej wizji jest Takashi Yoshimatsu. Okres jego działalności przypadł na czas, gdy japońscy kompozytorzy zwrócili się ku technikom awangardowym. Czerpiąc z nich, Yoshimatsu przeciwstawił się powszechnej modzie, powracając do wyrazistych rytmów i romantycznej melodyki, stając się tym samym prekursorem neoromantyzmu w Japonii.

Tego wieczoru poczujemy wiatr z tatrzańskich hal i skryjemy się w cieniu góry Fuji – a to wszystko siedząc w wygodnych fotelach sali koncertowej Filharmonii Sudeckiej.

Jakub Karmelita